Po Polsce inaczej, czyli etnoturystyka

W dobie agroturystyki spędzanie urlopu na wsi nie wydaje się niczym niezwykłym, ale wciąż jeszcze niewielu turystów ma na tyle odwagi, by świadomie zanurzyć się w uczestnictwo w kulturze innej społeczności. A przecież świadome podróżowanie to nie tylko wypoczynek w wybranym przez siebie miejscu, ale także poznanie jego historii, kultury, tradycji i przede wszystkim mieszkańców. Wymienione poniżej miejsca to propozycje najciekawszych regionów kulturowych w naszym kraju. Powinny one zainteresować każdego fascynata zamieszkujących Polskę grup etnicznych.

Beskid Niski – śladami Łemków

Należący do Beskidów Zachodnich Beskid Niski stanowi najniższy łańcuch górski polskich Karpat, stąd też wywodzi sie jego nazwa. Bardziej dziki od Beskidu Sądeckiego i mniej zatłoczony od sąsiednich Bieszczadów, stanowi dla wybrednego turysty idealne miejsce na spędzenie weekendu. Do wizyty tutaj zachęcić mogą takie walory jak bogata fauna i flora, dwa parki narodowe i kilka rezerwatów oraz uzdrowiska: Iwonicz czy Rymanów. O zamieszkujących przez wieki ten teren Łemkach przypominają natomiast małe, drewniane cerkiewki oraz przydrożne kamienne krzyże. Przed wojną Łemkowie mieli w Beskidzie swój azyl i małą ojczyznę, nazywaną Łemkowszczyzną. Po brutalnych wysiedleniach podczas akcji „Wisła” z map zniknęły całe wsie, o których istnieniu w przeszłości świadczą dziś jedynie zdewastowane cmentarze łemkowskie, opuszczone cerkwiska i zdziczałe drzewa owocowe. Warto odwiedzić muzeum-skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej oraz wieś Olchowiec, w której co roku (w okolicach maja) odbywają się łemkowskie imprezy, zwane kermeszami. Wtedy do tej niepozornej miejscowości zjeżdżają się Łemkowie i zainteresowani ich kulturą turyści z całej Polski. Dzisiaj, po wielu latach, łemkowskie tradycje odradzają się na nowo, w dużej mierze dzięki zafascynowanym nimi podróżnikom wędrującym po Beskidzie.

Kaszuby i Szwajcaria Kaszubska

Kaszuby swoim terenem obejmują zarówno nadbałtyckie plaże, jak i lasy, pola, łąki oraz przede wszystkim sprzyjające uprawianiu turystyki kwalifikowanej liczne jeziora. Nie jest to kraina geograficzna, ale historyczna, którą w 1/3 zamieszkują autochtoniczni Pomorzanie posługujący się własnym językiem, czyli oczywiście Kaszubi. Dzięki silnie zaznaczonemu poczuciu odrębności i kultywowaniu dawnych zwyczajów stanowią oni grupę dość szczególną. W celu bliższego ich poznania warto odwiedzić takie miasta jak Wejherowo, w którym znajduje się Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej czy Kartuzy z Muzeum Kaszubskim im. Franciszka Tredera, uznawane za stolicę Szwajcarii Kaszubskiej. Odwiedzić wypada także pierwszy skansen powstały na ziemiach polskich, czyli Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach. Gdzieniegdzie można podziwiać pozostałości tradycyjnego budownictwa kaszubskiego także i w terenie, lecz jest ono wypierane przez zabudowę nowoczesną. Region ma również swoje unikatowe ciekawostki – w Szymbarku znajduje się najdłuższa deska świata (wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa), a w Owśnicach zobaczyć trzeba owiany legendą Diabelski Kamień. Kaszuby jako region dość popularny dysponują dobrą bazą noclegowa, szczególnie w gospodarstwach agroturystycznych.

Kurpiowszczyzna

Będąc na Mazowszu, warto zainteresować się Kurpiami. Ludność ta zamieszkuje region kulturowy obejmujący Puszczę Białą oraz Zieloną. Kurpie to kraina bursztynem i koronkami słynąca, skąd żaden turysta nie wyjeżdża bez przynajmniej jednego wisiorka i kilku serwetek. Specyfika i odrębność kultury kurpiowskiej swe źródło miały w barierach naturalnych – bagna i lasy oddzielały ludność od innych grup, pozwalając zachować zwyczaje bez wpływów innych kultur. Do dziś Kurpiowie dbają o swoje rdzenne tradycje –odbywa się tu mnóstwo folklorystycznych imprez cyklicznych. Do najciekawszych zaliczyć można lutowe Darcie pierza w miejscowości Lelis, Miodobranie Kurpiowskie w Myszyńcu czy tez Kartoflisko w gminie Turośl. W Nowogrodzie natomiast odbywają się Ogólnopolskie Dni Kultury Kurpiowskiej. Podczas pobytu w tej miejscowości warto odwiedzić także założony w 1927 roku Skansen Kurpiowski, prezentujący liczne zabytki kultury ludowej i ekspozycje z działu bartnictwa i bursztyniarstwa.

Ślązacy dla Hanysa

Jeśli lepiej niż w małych wioskach czujecie się w mieście, a nieco zanieczyszczone powietrze nie robi na Was wrażenia, wybierzcie się z wizytą na Górny Śląsk. Trudno natknąć się tu na przejawy sztucznego folkloryzmu. Spotkać możemy tylko kulturę nienaruszoną, najlepiej w osobie mówiącego gwarą Ślązaka, który zaprosi nas na własnoręcznie robione kluski śląskie. Wiele jest tu miejsc o walorach zarówno historycznych, jak i wypoczynkowych. A że mieszkańcy Górnego Śląska to przede wszystkim górnicy, warto odwiedzić kilka zabytkowych kopalni, aby bliżej przyjrzeć się miejscom pracy interesującej nas grupy. Godna polecenia jest szczególnie ta w Tarnowskich Górach, do której dojechać można z Bytomia zabytkową kolejką wąskotorową. Innym wartym odwiedzenia miejscem jest Skansen Górniczy Królowa Luiza w Zabrzu – jedno z niewielu tego typu muzeów w Polsce. Wchodzi on w skład Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, który był pierwszym szlakiem tematycznym w Polsce. Dla turystów szukających inspiracji, godny uwagi wydaje się także Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego.

Opracowała: Anna Mrozowska